Bu yazımızdaAndroid İşletim Sistemi’nde yer alan ve görme engellilerin yanı sıra farklı engel guruplarındaki insanların cihazlarını kullanmalarını kolaylaştıran özelliklere şöyle bir göz atacağız. Yazımıza başlamadan önce sitemize de ismini veren erişilebilirlik kavramını tanımlamak yerinde olacaktır.
Erişilebilirlik nedir?
Erişilebilirlik kavramı, engelli bireyler de dahil olmak üzere tüm insanların sosyal, fisiksal ve dijital alanlara, ürünlere, hizmetlere ve bilgilere eşit ve etkin bir şekilde erişim sağlayabilmesi anlamına gelir. Bu kavram çeşitli engelleri kaldırarak bireylerin toplum hayatına tam katılımını amaçlar. Bu bağlamda Android işletim Sistemi de farklı engel guruplarının cihazlarını etkin bir şekilde kullanabilmesi için bazı ayarlar içermektedir.
Erişilebilirlik ayarlarına nasıl ulaşırım?
Cihazımızın Ayarlar uygulamasında bulunan Erişilebilirlik bölümü sayesinde buradaki ayarlamaları yapabiliriz. Bu bölüm bazen Ek Ayarlar menüsü altında da olabilmektedir. Gelin şimdi farklı engel gurupları için erişilebilirlik ayarlarına kısaca göz atalım.
Körler için erişilebilirlik seçenekleri nelerdir?
Görme yetisini tamamen ya da ekrandaki yazılı metni okuyamayacak kadar kaybeden insanlar için Android’de dahili olarak gelen ve Google’nin geliştirdiği TalkBack ekran okuyucu bulunmaktadır. Bunun yanı sıra Samsung cihazlarda yüklü gelen Samsung tarafından geliştirilen Samsung TalkBack’in yanında üçüncü taraf ekran okuyucular olan Jieshuo ve Prudence de Android’de kullanılan diğer ekran okuyuculardandır. Ekran okuyucular, sentezleyici de denilen ve metni konuşmaya dönüştüren yazılımların yardımıyla kullanılır. Ekran okuyucular ekranda dokunulan yerin altındaki metni ya da ögeyi seslendirir. Sağ ya da sol, yukarı ya da aşağı fiske hareketleriyle önceki ya da sonraki öge seslendirilir. Etkinleştirilmek istenen ögeye çift dokunulduğunda da öge etkinleştirilmiş olur. Ekran okuyucular sitemizde çok defa incelendiğinden bu konuda detaya girmiyoruz.
Az görenler için erişilebilirlik seçenekleri nelerdir?
* Ekran modu seçeneği ile ekranı standart modun yanı sıra yüksek kontrastlı hale getirerek okuma rahatlıı sağlanabileceği gibi simgeler büyütülerek de kullanım rahatlığı elde edilebilir.
* Yüksek kontrastlı tema seçeneği ile sarı ya da mavi ağırlıklı temalar kullanılarak görme rahatlığı sağlanabilir.
* Yüksek kontrastlı yazı tipleri kullanılarak metinlerin arka plan ile kontrast oluşturması ve böylelikle okuma kolaylığı sağlanması amaçlanmaktadır. Ayrıca Samsung Klavye’de yüksek kontrast oluşturularak klavye tuşlarının rahat fark edilmesini amaçlayan bir ayar da mevcuttur.
* Tuşları vurgula ayarı ile düğmelerdeki yazılar fark edilebilir hale getirilerek kullanım kolaylığı sağlamak amaçlanmaktadır.
* Relumino dış at seçeneği cihazda oynatılan medyanın etrafını bir çerçeve içine alarak fark edilebilirlik sağlamayı amaçlar. Bu çerçevenin kalınlığı ve rengi ayarlanabilmektedir.
* Rengi tersine çevirme ayarı eski analog fotoğraf makinelerinden alınan resimlerin negatifleri misali ekrandaki bütün renkleri tersine dönüştürerek bazı kullanıcılara kolaylık sağlamayı amaçlamaktadır.
* Renk düzeltmesi özelliği sayesinde ekranı siyah beyaz yapabilir ve bazı renkleri algılamakta zorlanan insanlar için renk profilleri arasından seçim yapabilirsiniz.
* Renk filtresi özelliği ile ekrana filtre uygulayarak ekranı algılamayı kolaylaştırabilirsiniz.
* Animasyonları azaltma seçeneği ile animasyonlar kapatılarak, saygamlığı ve bulanıklığı azalt seçeneği ile de diyalog ve menülerdeki görsel unsurları azaltarak kullanım kolaylığı elde edebilirsiniz.
* Ekstra karartma özelliği ışık hassasiyeti olan bireyler için ekran parlaklığını minimum değerin altına kısılmasını sağlamaktadır.
* Ekran büyütme özelliği ile ekrandaki simgeleri ya da ekranın seçilen bir bölümü istenilen oranda büyütülebilmektedir. Büyütmenin türü ve niteliği ile büyütme hareketleri ilgili menüden ayarlanabilmektedir.
* Büyüteç özelliği kullanılarak cihazın kamerası vasıtasıyla dış dünyadaki nesnelerin istenilen oranda büyütülmesi ve hatta renk profilinin değiştirilerek nesnelerin daha kolay algılanması sağlanabilmektedir.
* İmleç boyutu ve rengiyle bağlandıında fare işaretçisinin boyut ve rengi değiştirilerek kolay algılanması sağlanabilmektedir.
* Yazı tipi ve boyutu değiştirilerek okuma kolaylığı elde edilebilmektedir.
* Ekranı yakınlaştırma ayarı ile ekran simgelerinin boyutu ayarlanabilmektedir.
* Ses etiketi ayarı ile NFC etiketlerine sesli bilgiler yazılarak görme engelli bireylerin o nesneleri cihazları vasıtasıyla tanımaları ve o nesneler hakkında kaydettikleri küçük notları dinleme şansına sahip olabilmektedir.
* Sesli açıklama ayarı, varsa bir video hakkındaki sesli açıklamaları görme engelli bireylere dinletebilmektedir.
* Ayrıca Samsung cihazlara özel olmak üzere galeri uygulamasında bir buton görüntülenerek istenildiğinde Bixby Sanal Asistan vasıtasıyla betimleme alabilmek mümkün olmakta, .metin girişi esnasında Samsung Klavye’de basılan tuşlar seslendirilebilmektedir.
İşitme engelliler için erişilebilirlik seçenekleri nelerdir?
* Canlı alt yazı özellliği cihazda oynatılan medyalardaki konuşmayı ve telefon araması sırasında geçen konuşmaları otomatik algılayarak alt yazı halinde gösterebilmektedir. Bu altyazının boyutu, rengi ve ekrandaki yeri isteğe göre ayarlanılabilir.
* İşitme cihazı desteği, bu özelliği destekleyen fiziksel işitme cihazları telefona bağlanabilmekte ve bu vesileyle telefondaki medya rahatça işitilebilmektedir.
* Ses bildirimleri özelliği, işitme engelli insanların hayatını kolaylaştıran en önemli özelliklerden biridir. Bu özellik sayesinde işitme engelli birey, yangın alarmı, kapı tıklatılması, köpek havlaması, bebek ağlaması gibi seslerden haberdar edilerek etraflarında olan biteni algılamaları kolaylaştırılmaya çalışılmaktadır.
* Ortam sesini arttırma özelliği ile cihaz mikrofonlarından alınan ses kulaklıklara aktarılarak duyma desteği sağlanmaya çalışılır.
* Samsung cihazlarda Adapt Sound özelliği sayesinde kişiye özel ses profili çıkarılarak kaliteli bir cihaz kullanım deneyimi sağlanılmaya çalışılır.
* Bunların yanında cihazdaki tüm sesler kapatılabileceği gibi stereo ses yerine mono ses ayarlanabilmekte, ya da cihaz hoparlörlerinin yahut kulaklıkların sağ – sol ses dengesi ayarlanabilmektedir.
Hareket kısıtlılığı yaşayan insanlar için erişilebilirlik seçenekleri nelerdir?
* Evrensel anahtar özelliği ile cihazı kontrol etmek için harici cihazların kullanımına izin vermektedir.
* Yardım menüsü sayesinde sık kullanılan özellikler için birer buton oluşturulması sağlanılarak bu özellikler tek dokunuşla kullanılabilmektedir. Ayrıca burada aramaları tek donunma ile cevaplama ya da alarmları tek dokunma ile kapatma gibi kolylaştırıcı seçenekler de mevcuttur.
* Voice Access özelliği ile hareket kısıtlılığı yaşayan bireyler cihazlarını sesli komutlarıyla kontrol edebilmektedirler.
* Bu bölümde aramaları tek tuşla yanıtlama ve sonlandırma ayarlarına erişim de mevcuttur. Bu tuşlar genellikle arama yanıtlama için ses açma, arama sonlandırma için güç tuşu şeklinde kullanılır. Bu ayarlar ihtiyaca göre değiştirilebilir.
* Hareketlerini kontrol edemeyen bireylerin yararlanması adına kontrollü bir etkileşim için ekranın bir bölümüne dokunmanın engellenmesini sağlayan ayarlar mevcuttur.
* Hareketleri yavaş olan kullanıcılar için çift dokunmalarda iki dokunma arasında geçecek süreyi ayarlamak ya da uzun basma gecikmesini değiştirmek için gerekli ayarlar mevcuttur.
* Yine hareketleri yavaş olan kullanıcılar için fiziksel klavye kullanırken yapışkan tuş ayarları yapılabilmektedir.
Erişilebilirlik ayarlarına değişik kısayollar atamak mümkün müdür?
Çoğu cihazda erişilebilirlik seçenekleri için farklı kısayollar atanabilmektedir. Bunlar arasında ekrana bir erişilebilirlik butonu yerleştirilerek bu butona dokunulduğunda istenilen özelliklerin açılıp kapanabileceği bir menü görüntüleyebilme, cihazdaki fiziksel tuşlar kullanılarak oluşturulan tuş kombinasyonlarına farklı erişilebilirlik seçeneği atayabilme gibi opsiyonlar mevcuttur. Ayrıca işitme engelliler için ışıklı bildirim alma, hareket kısıtlılıı olan bireyler için de bildirimleri belli bir süre ekranda sabit tutma ayarları mevcuttur.
Sonuç:
Android cihazlarda farklı engel guruplarından olan bireylerin cihazlarını etkin kullanabilmeleri için çok çeşitli ayarlar mevcuttur. Bu ayarlar arasındaki seçenekler kişinin kendi deneyimlerine göre özelleştirilebilmekte ve böylelikle cihazların rahat ve etkin kullanılması sağlanmaktadır. Ayrıca erişilebilirlik hizmeti kullanan ek uygulamalarla bu deneyim bir üst sınıfa çıkarılabilmektedir. Bu durum Android İşletim Sistemi’nin en büyük avantajlarından birisidir. Örneğin iOS İşletim Sistemi’nde yalnızca cihazda yüklü gelen hizmetler kullanılabiliyorken Android İşletim Sistemi’nde dahili hizmetlerin yanı sıra diğer geliştiricilerin sunduğu uygulamalar ve bu uygulamaların özellikleri cihaz kullanımını daha da kolaylaştırmaktadır.
Yorumlar